Memuriyetten Çıkarma Kararına Karşı İptal Davası ve Yürütmeyi Durdurma

Memuriyetten Çıkarma Kararına Karşı İptal Davası ve Yürütmeyi Durdurma

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125. maddesinde düzenlenen memuriyetten çıkarma cezası, bir kamu görevlisinin profesyonel hayatı boyunca karşılaşabileceği en ağır ve sarsıcı idari yaptırımdır. Bu karar sadece düzenli bir gelirin ve özlük haklarının kaybı değil, aynı zamanda Anayasa ile güvence altına alınan “kamu hizmetine girme” hakkının bir daha kullanılmamak üzere sona ermesi demektir. Ancak hukuk devletinde, idarenin her türlü eylem ve işlemi gibi memuriyetten çıkarma kararları da yargı denetimine tabidir.

1. Memuriyetten Çıkarma Cezası Nedir ve Hangi Hallerde Verilir?

Memuriyetten çıkarma, bir devlet memurunun işlediği disiplin suçu nedeniyle bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere ilişiğinin kesilmesidir. Bu yaptırım, 657 sayılı Kanun’un disiplin cezaları hiyerarşisinin en tepesinde yer alır.

Karar Mercileri ve Yetki

Disiplin hukukunda yetki unsuru esastır. Memuriyetten çıkarma cezası, disiplin amirleri (Müdür, Kaymakam, Vali, Bakan) tarafından doğrudan verilemez. Disiplin amirleri sadece bu yöndeki teklifi hazırlayıp Yüksek Disiplin Kurulu’na sunar. Kurulun usulüne uygun toplanmaması veya yetkisiz bir mercinin karar alması, işlemin sakatlanmasına yol açar.

Memuriyetten Çıkarma Cezasını Gerektiren Temel Fiiller

Kanunda numerus clausus (sınırlı sayıda) olarak sayılan bu fiillerden en sık karşılaşılanları şunlardır:

  • Devamsızlık: Özürsüz olarak bir takvim yılı içinde toplam 20 gün göreve gelmemek.

  • Siyasi Faaliyetler: İdeolojik veya siyasi amaçlarla kurumun huzurunu bozmak, boykot, işgal veya kamu hizmetlerini aksatacak grevlere katılmak.

  • Gizli Bilgilerin İfşası: Yetki almadan kurumun gizli belgelerini açıklamak.

  • Yüz Kızartıcı Suçlar: Memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelikte yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak.

  • Terör İltisakı: Terör örgütleriyle eylem birliği içerisinde olmak, bu örgütlere destek sağlamak veya kamu imkanlarını bu örgütler için kullanmak.

2. Disiplin Soruşturması Sürecinde Usul Hataları

Bir memuriyetten çıkarma işleminin iptali için mahkemeler genellikle önce usule bakar. Disiplin hukuku, “şekilci” bir hukuk dalıdır; usuldeki bir eksiklik, içeriğe bakılmaksızın iptal sebebidir.

Savunma Hakkının Kutsallığı

Anayasa’nın 129. maddesi uyarınca, memura savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez. Memuriyetten çıkarma gibi ağır bir cezada, ilgiliye iddialar açıkça bildirilmeli ve en az 7 günlük savunma süresi tanınmalıdır. Ayrıca, Yüksek Disiplin Kurulu’nda sözlü savunma yapma hakkı da yasal bir zorunluluktur.

Soruşturmacı Tayini ve Tarafsızlık

Soruşturmayı yürüten muhakkikin, hakkında soruşturma yürütülen memurdan hiyerarşik olarak üst veya eş değer bir makamda olması şarttır. Ayrıca muhakkikin olayla ilgili tarafsız olması, ihbarcı veya tanık konumunda olmaması gerekir. Aksi durum, “tarafsız soruşturma ilkesinin” ihlali anlamına gelir.

3. İptal Davası Açma Süreci ve 60 Günlük Kritik Süre

Yüksek Disiplin Kurulu tarafından verilen memuriyetten çıkarma kararı ilgiliye tebliğ edildiği andan itibaren yargı süreci başlar.

Dava Açma Süresinde Hak Düşürücü Süre

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) uyarınca, idari işlemlere karşı dava açma süresi 60 gündür. Bu süre, kararın memura tebliğ edildiği günün ertesi günü başlar. Sürenin kaçırılması durumunda, işlem ne kadar hukuka aykırı olursa olsun mahkeme davayı “süre aşımı” nedeniyle usulden reddeder.

Yetkili ve Görevli Mahkeme

Bu davalarda görevli mahkeme İdare Mahkemesi‘dir. Yetkili mahkeme ise kural olarak memurun son görev yaptığı yerdeki idare mahkemesidir.

4. Yürütmeyi Durdurma (YD) İsteminin Hayati Önemi

İdari yargıda kural şudur: Dava açmak, işlemin icrasını durdurmaz. Yani siz dava açsanız bile, mahkeme sonuçlanana kadar maaş alamazsınız ve memuriyet haklarınızdan yararlanamazsınız. Bu durumun istisnası Yürütmeyi Durdurma (YD) kararıdır.

Yürütmeyi Durdurma Şartları (İYUK m. 27)

Mahkemenin bu kararı verebilmesi için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:

  1. Telafisi Güç veya İmkansız Zararlar: Memurun tek gelir kaynağının maaşı olması, bakmakla yükümlü olduğu ailesinin mağduriyeti, sosyal güvence kaybı bu kapsamdadır.

  2. Açıkça Hukuka Aykırılık: Mahkemenin, sunulan deliller ışığında idarenin kararını ilk bakışta (prima facie) hukuka aykırı bulmasıdır.

YD Kararının Sonuçları

Eğer mahkeme YD kararı verirse, idare bu kararı 30 gün içinde uygulamak zorundadır. Bu, davanın nihai sonucu beklenmeksizin memurun görevine dönmesi, maaşının yatırılması ve özlük haklarını geri kazanması anlamına gelir. Memuriyetten çıkarma davalarında YD kararı almak, davanın %90 oranında kazanılacağının da habercisidir.

5. İptal Davasında İncelenen 5 Temel Unsur

İdari yargı hakimi, memuriyetten çıkarma işlemini şu beş temel unsur üzerinden denetler:

  1. Yetki: Kararı veren kurul usulüne uygun mu? Disiplin amiri yetkisini aşmış mı?

  2. Şekil: Savunma alındı mı? Soruşturma raporu hazırlandı mı? Sürelere uyuldu mu?

  3. Sebep: Ceza verilmesine dayanak olan olay gerçekten yaşandı mı? Somut delil var mı?

  4. Konu: İşlenen fiil ile verilen ceza (çıkarma) kanunen eşleşiyor mu?

  5. Amaç: İdare bu cezayı verirken kamu yararı mı gözetmiştir yoksa kişisel bir husumet mi söz konusudur?

Ölçülülük ve Alt Ceza Uygulaması

Memurun geçmiş hizmetleri, aldığı başarı belgeleri veya fiilin ağırlığı ile ceza arasındaki denge mutlaka gözetilmelidir. Eğer memur daha önce hiç disiplin cezası almamışsa, “bir alt ceza” olan kademe ilerlemesinin durdurulması cezası tartışılmadan doğrudan memuriyetten çıkarma verilmesi, Danıştay içtihatlarına göre iptal sebebidir.

6. Davanın Kazanılması: Göreve İade ve Tazminat Hakları

Mahkemenin iptal kararı vermesiyle birlikte, hukuk aleminde o ceza hiç verilmemiş kabul edilir.

  • Geriye Dönük Maaşlar: Görevden ayrı kalınan süredeki tüm maaşlar ve ek ödemeler yasal faiziyle ödenir.

  • Özlük Hakları: Kıdem ve derece ilerlemeleri yapılmış sayılır, emeklilik kesenekleri tamamlanır.

  • Manevi Tazminat: Haksız yere “terörist” veya “yüz kızartıcı suçlu” damgası yiyen memur, yaşadığı elem ve keder için idareden manevi tazminat talep edebilir.

7. Sıkça Sorulan Sorular

Ceza davasından beraat etmem memuriyetten çıkarma kararını etkiler mi?

Evet ve hayır. Disiplin hukuku ile ceza hukuku bağımsızdır. Ancak; ceza mahkemesi “fiilin işlenmediği” veya “failin o kişi olmadığı” gerekçesiyle beraat kararı verirse, bu karar idare mahkemesini bağlar. “Delil yetersizliğinden beraat” durumunda ise idare kendi delilleriyle işlem yapabilir.

Disiplin soruşturmasında zamanaşımı süreleri nelerdir?

Disiplin amiri fiili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde soruşturmaya başlamalıdır. Her halükarda, fiilin işlendiği tarihten itibaren 2 yıl geçmişse ceza verilemez. Bu sürelerin aşılması işlemi sakat hale getirir.

Yürütmeyi durdurma talebi reddedilirse ne yapılabilir?

YD reddi kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde Bölge İdare Mahkemesi’ne (BİM) itiraz hakkı vardır. BİM’in kararı bu aşamada kesindir.

Profesyonel Hukuki Desteğin Önemi

Memuriyetten çıkarma davaları, genel hukuk bilgisinin ötesinde derin bir idare hukuku ve disiplin mevzuatı uzmanlığı gerektirir. Küçük bir usul hatası veya sürenin yanlış hesaplanması, bir memurun tüm geleceğini karartabilir.

Çetin & Barut Hukuk Bürosu olarak;

  • Disiplin soruşturmasının en başından itibaren stratejik danışmanlık,

  • Yüksek Disiplin Kurulu’nda etkili savunma,

  • İdare mahkemelerinde güçlü delillerle donatılmış iptal davası dilekçeleri,

  • Yürütmeyi durdurma talepleriyle hızlı göreve iade süreçleri,

konularında Ankara merkezli yapımızla tüm Türkiye’de hizmet veriyoruz. Hakkınızda verilen hukuka aykırı kararlara karşı sessiz kalmayın; devletin karşısında vatandaşın ve memurun haklarını savunmak bizim önceliğimizdir.