4734 sayılı Kamu İhale Kanunu çerçevesinde yürütülen ihale süreçleri, oldukça dinamik, rekabetçi ve sıkı şekil şartlarına tabi işlemler bütünüdür. Bu süreçte adayların, isteklilerin veya istekli olabileceklerin haklarını koruyabilmesi için öngörülen “şikayet” ve “itirazen şikayet” mekanizmaları, son derece katı ihale itiraz süreleri ile sınırlandırılmıştır. Bu sürelerin tek bir gün dahi kaçırılması, ihale işleminin hukuka aykırılığı ne kadar bariz olursa olsun, başvuru hakkının kalıcı olarak kaybına ve ihalenin hukuka aykırı şekilde kesinleşmesine yol açar.
Kamu ihalelerinde milyarlarca liralık ticari menfaatler söz konusu olduğundan, usul kurallarına ve sürelere riayet etmek esastır. Hukuki uyuşmazlıklarda stratejik önemi haiz olan bu başvuru yollarını, yasal sürelerin nasıl hesaplanacağını ve yargısal süreçleri tüm detaylarıyla inceliyoruz.
1. İhale Sürecinde İki Aşamalı Başvuru Mekanizması ve Zorunluluklar
Kamu ihale uyuşmazlıklarında genel idare hukukundan farklı olarak doğrudan mahkemeye gidip dava açma yolu kural olarak kapalıdır. 4734 sayılı Kanun’un 54. maddesi uyarınca, kanunda belirtilen “zorunlu idari başvuru yolları” tüketilmeden açılan davalar, İdare Mahkemelerince esastan incelenmez. “İdari merci tecavüzü” (idari başvuru yolunun atlanması) nedeniyle mahkeme, dilekçeyi ilgili makama gönderir veya davayı reddeder. Bu aşamalar iki temel adımdan oluşur:
A. İhaleyi Yapan İdareye Şikayet Başvurusu
İhale sürecindeki herhangi bir işlemin (ihale ilanı, ihale dokümanı, ön yeterlik şartnamesi, tekliflerin değerlendirilmesi veya ihalenin karara bağlanması vb.) hukuka aykırı olduğu iddiasıyla, dava açmadan ve KİK’e gitmeden önce işlemi tesis eden kuruma, yani ihaleyi yapan idareye başvurulması zorunludur.
-
İhale İtiraz Süreleri (Şikayet): Şikayete konu işlem veya kararın öğrenildiği veya tebliğ edildiği tarihten itibaren başlar.
-
5 Günlük Süre: İlan süresi kısa olan ihalelerde (Örneğin; 21/b veya 21/c ve 21/f maddelerine göre yapılan pazarlık usulü ihaleler) başvuru süresi 5 gündür.
-
10 Günlük Süre: Açık ihale usulü gibi standart ilan sürelerine tabi olan diğer tüm ihalelerde başvuru süresi 10 gün olarak belirlenmiştir.
-
-
İdarenin Karar Süreci: İdare, şikayet dilekçesinin kayıtlara girdiği tarihten itibaren 10 gün içinde gerekçeli bir karar vermek zorundadır. Eğer idare bu 10 günlük sürede herhangi bir karar vermezse (zımni ret), süre bitimini takip eden günden itibaren başvuru reddedilmiş sayılır ve bir sonraki aşamaya geçiş hakkı doğar.
B. Kamu İhale Kurumu’na (KİK) İtirazen Şikayet Başvurusu
İdarenin şikayet başvurusu üzerine verdiği kararı hukuka uygun bulmayan, idarenin kararından tatmin olmayan veya idarenin yasal 10 günlük süre içinde hiçbir cevap vermemesi durumunda karşılaşılan ikinci zorunlu aşama, Kamu İhale Kurumu’na (KİK) yapılacak olan “itirazen şikayet” başvurusudur.
-
İhale İtiraz Süreleri (İtirazen Şikayet): İdarenin ret kararının başvuru sahibine tebliğini izleyen günden itibaren veya idarenin 10 gün boyunca cevap vermemesi halinde bu sürenin bitimini izleyen günden itibaren 10 gün içinde yapılmalıdır.
-
Şekil ve Harç Şartı: KİK’e başvuruda bulunabilmek için Kanun’da o yıl için belirlenen “itirazen şikayet başvuru bedeli”nin Kurum hesaplarına yatırılması zorunludur. Dekontun dilekçe ekinde sunulmaması, başvurunun şekil yönünden reddine neden olan en yaygın hatalardan biridir.
2. Hak Düşürücü Sürelerin Başlangıç Tarihi: Öğrenme ve Tebliğ Olgusu
Kamu ihale hukukunda ihale itiraz süreleri hesaplanırken en kritik tartışma noktası “öğrenme tarihi” veya “tebliğ tarihi”dir. Süre, işlemin tesis edildiği gün değil, ilgili firmanın bunu hukuken öğrendiği günün ertesi sabahı işlemeye başlar. Kamu İhale Genel Tebliği ve güncel mevzuat uyarınca süreç şu şekilde işler:
-
İhale Dokümanına ve İlana Yönelik Şikayetler: İlanın yayımlandığı veya ihale dokümanının EKAP (Elektronik Kamu Alımları Platformu) üzerinden e-imza ile indirildiği (dokümanın satın alındığı) tarih esas alınır. Dokümana itiraz edilecekse, bu itirazın mutlaka ihale tarihinden (teklif verme süresinin bitiminden) en geç 3 iş günü öncesine kadar yapılması şarttır.
-
Kesinleşen İhale Kararları ve Değerlendirmeler: İhale komisyonu kararının (kazanan firma, elenen teklifler vb.) EKAP üzerinden isteklilere bildirildiği tarih esas alınır. EKAP üzerinden yapılan tebligatlarda, bildirimin sisteme düştüğü tarihi izleyen gün tebligat yapılmış sayılır ve süreler o andan itibaren işlemeye başlar.
3. İhale Kararlarına Karşı Yargı Yolu (İdare Mahkemesi Süreci)
Kamu İhale Kurumu (KİK) Kurulu tarafından verilen nihai kararlar, idari inceleme aşamasının bittiğini ve kararın idari yönden kesinleştiğini gösterir. KİK kararına itiraz etmek isteyen taraf için artık idari başvuru yolu kalmamış olup, uyuşmazlığın bağımsız yargı organlarına, yani İdare Mahkemelerine taşınması gerekmektedir.
-
Dava Açma Süresi: KİK kararının ilgiliye tebliğinden itibaren İdare Mahkemesinde dava açma süresi 30 gündür. En çok düşülen tuzaklardan biri, genel idari yargıdaki 60 günlük dava açma süresinin burada da geçerli olduğunun sanılmasıdır. İhale uyuşmazlıkları istisnai nitelikte olup süre yarı yarıya kısadır.
-
Görevli ve Yetkili Mahkeme: Kamu İhale Kurumu’nun merkezi Ankara’da bulunduğu için, KİK kararlarına karşı açılacak tüm iptal davalarında yetkili ve görevli mahkemeler Ankara İdare Mahkemeleridir. İhalenin yapıldığı şehir (Örneğin; İzmir veya Erzurum) neresi olursa olsun dava Ankara’da açılmalıdır.
-
İvedilikle Yargılama Usulü (İYUK Madde 20/A): 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 20/A maddesi uyarınca, ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar “ivedi yargılama usulüne” tabidir. Bu özel usulde yargılamanın hızlı sonuçlanması amaçlanır:
-
Dilekçeler aşaması kısadır (Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri yoktur).
-
Yürütmeyi durdurma (YD) talepleri hakkında verilen kararlara itiraz edilemez.
-
Mahkemenin verdiği nihai karara karşı İstinaf (Bölge İdare Mahkemesi) yolu kapalıdır, doğrudan Danıştay’a temyiz başvurusu yapılır ve temyiz süresi tebliğden itibaren 15 gündür.
-
4. İhalenin İptali Kararlarına Karşı Özel Başvuru Yolu
Eğer uyuşmazlık, ihalenin bir firmada bırakılmasına değil de idarenin “ihaleyi tamamen iptal etmesi” kararına yönelikse, yasal prosedür tamamen değişir. Danıştay içtihatları ve KİK kararlarına göre, “ihaleyi yapan idarenin ihale saatinden önce veya sonra ihaleyi iptal etmesi” kararlarına karşı doğrudan KİK’e (itirazen şikayet yoluyla) gidilemez.
İhalenin iptali kararları, ihaleyi yapan idarenin kendi takdir yetkisiyle aldığı nihai idari işlemlerdir. Bu sebeple, ihalenin haksız yere iptal edildiğini düşünen istekli, şikayet aşamalarını atlayarak doğrudan iptal kararının tebliğini izleyen günden itibaren 30 gün içinde İdare Mahkemesi’nde iptal davası açmalıdır.
5. Başvurularda Yapılan Kritik ve Telafisi İmkansız Hatalar
İhale hukukunda esasa (işin özüne) geçilmeden davanın veya başvurunun kaybedilmesine yol açan, uygulamada sıklıkla karşılaşılan usul hataları şunlardır:
-
Güncel ve Özel Yetkili Vekaletname Eksikliği: Şikayet veya itirazen şikayet dilekçesine baro pulu yapıştırılmış, usulüne uygun vekaletnamenin eklenmemesi. KİK, vekaletname veya imza sirküleri eksikliklerinde başvuruyu şekil yönünden reddetmektedir.
-
Yanlış Merciye Başvuru Yapılması: İhaleyi yapan kuruma (idareye) gidilmesi gerekirken heyecanla doğrudan KİK’e gidilmesi veya idareye başvurmadan mahkemeye dava açılması. Bu durum doğrudan zaman ve hak kaybına neden olur.
-
Başvuru Teminatının (Bedelinin) Hatalı Yatırılması: İtirazen şikayet bedelinin eksik yatırılması, yanlış vergi numarasına veya KİK’in belirlediği kurumsal tahsilat hesabı dışındaki bir hesaba gönderilmesi başvuruyu geçersiz kılar.
-
Temsil ve İmza Yetkisinin İspatlanamaması: Dilekçeyi imzalayan şirket müdürü veya yetkilisinin, işlemi yaptığı tarih itibariyle şirketi münferiden veya müştereken temsile yetkili olduğunun Ticaret Sicil Gazetesi ve güncel imza sirküleri ile ispatlanamaması.
6. İhale İtiraz Süreleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Soru 1: Şikayet veya dava açma süresi dolduktan sonra dokümanda bariz bir hata fark ettik, ne yapabiliriz? Kamu ihale hukukunda öngörülen ihale itiraz süreleri kesin ve hak düşürücüdür. Süre geçtikten sonra yapılan başvurular, idarenin işlemi açıkça hukuka aykırı olsa bile “süre aşımı” (ehliyet/süre yönünden ret) gerekçesiyle reddedilir. Bu nedenle ihale işlemlerinin ilan aşamasından sözleşme imzalanana kadar her adımının profesyonel bir ekiple günlük olarak takip edilmesi zorunludur.
Soru 2: İhaleyi biz kazandık ancak elenen veya ikinci sıradaki firma şikayet etti, sözleşme imzalama sürecimiz durur mu? Evet, durur. 4734 sayılı Kanun uyarınca; idareye şikayet başvurusu yapıldığında idare, 10 günlük inceleme süresi boyunca ve karar verene kadar ihale sözleşmesini imzalayamaz. Kararın ardından sürecin KİK’e taşınması (itirazen şikayet) durumunda da Kurum tarafından “nihai karar” verilene kadar idarenin sözleşme imzalaması kesin olarak yasaktır.
Soru 3: Ankara İdare Mahkemesi, aleyhimize olan KİK kararını iptal ederse süreç nasıl işler? İdare Mahkemesi KİK kararını hukuka aykırı bularak iptal ettiğinde, Anayasa’nın 138. maddesi ve İYUK 28. maddesi gereği KİK bu yargı kararını 30 gün içinde aynen uygulamak ve yeni bir Kurul kararı almak zorundadır. Bu durum, elenen firmanın teklifinin geçerli sayılmasına, ihalenin yeniden değerlendirilmesine veya ihaleyi kazanan firmanın tamamen değişmesine yol açabilir.
Profesyonel Hukuki Desteğin Önemi
Kamu ihaleleri, ticari işletmeler ve şirketler için büyük hacimli büyüme ve iş fırsatları sunarken; usul hataları, eksik evrak veya sürelerin kaçırılması nedeniyle bu fırsatların elden kaçması ciddi ticari ve mali yıkımlara yol açabilmektedir. İhale mevzuatının sürekli değişen dinamik yapısı, KİK Kurul kararlarındaki içtihat farklılıkları ve ihale itiraz süreleri gibi son derece dar vakit aralıkları, bu alanda uzmanlaşmış profesyonel bir hukuki danışmanlığı kaçınılmaz kılmaktadır.
İhale dokümanlarının hukuki denetimi, şikayet ve itirazen şikayet dilekçelerinin teknik mevzuata uygun dille hazırlanması ve Ankara İdare Mahkemeleri nezdinde açılacak iptal davalarının titizlikle takibi aşamalarında yanınızdayız.
Çetin & Barut Hukuk Bürosu olarak, kamu ihalelerinde haksızlığa uğradığınızı düşündüğünüz her aşamada, telafisi güç zararlar doğmadan stratejik ve hızlı adımlar atıyoruz. Bizimle iletişime geçerek sürecinizin doğru yönetilmesini sağlayabilir, hak kaybı yaşamadan zararın tazmini için gerekli adımları atabilirsiniz.
