Görevden uzaklaştırma veya halk arasındaki tabiriyle açığa alınma, bir devlet memurunun karşılaşabileceği en zorlu idari süreçlerden biridir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında düzenlenen bu işlem, memurun görevle ilişiğinin geçici olarak kesilmesini ifade eder. Peki, bu süreçte maaş ödemeleri nasıl yapılır? Özlük hakları nasıl korunur? Hukuka aykırı bir uzaklaştırma kararına karşı hangi yollar izlenmelidir?
1. Görevden Uzaklaştırma Nedir? Hukuki Niteliği ve Amacı
657 sayılı Kanun’un 137. maddesi uyarınca görevden uzaklaştırma; devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği hallerde, görevi başında kalmasında sakınca görülecek devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir.
Burada kritik olan nokta şudur: Görevden uzaklaştırma bir disiplin cezası değildir. Kişinin suçlu olduğu anlamına gelmez; sadece yürütülen bir disiplin veya ceza soruşturmasının selametini sağlamayı amaçlar. Ancak bu tedbirin “ihtiyati” olması, idareye sınırsız bir yetki vermez. Memurun mülkiyet hakkı ve masumiyet karinesi, bu sürecin her aşamasında korunmalıdır.
Yetkili Makamlar Kimlerdir?
Bir memurun açığa alınabilmesi için kararın yetkili mercilerce verilmesi gerekir. Kanuna göre bu yetki şunlara aittir:
-
Atamaya yetkili amirler,
-
Bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri,
-
İllerde valiler,
-
İlçelerde kaymakamlar (İlçe idare şube başkanları için valinin onayı şarttır).
2. 10 İş Günü Kuralı: Soruşturmaya Başlama Süresi
Görevden uzaklaştırma kararı alındıktan sonra idarenin uyması gereken en katı kurallardan biri “ivedilik” ilkesidir. 657 sayılı Kanun’un 139. maddesine göre; görevden uzaklaştırılan memur hakkında, bu işlemi izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması zorunludur.
Eğer idare bu 10 günlük süre zarfında soruşturmayı başlatmazsa, yapılan uzaklaştırma işlemi hukuken sakatlanır. Danıştay kararları, bu sürenin aşılmasını “hizmet kusuru” ve işlemin iptal sebebi olarak değerlendirmektedir. Memurların bu takvimi titizlikle izlemesi, gerekirse idareye yazılı başvuruda bulunması hak kaybını önleyecektir.
3. Açığa Alınan Memurun Maaş ve Mali Hakları
En çok merak edilen konulardan biri, “Açığa alınan memur maaş alır mı?” sorusudur. Evet, memuriyet statüsü devam ettiği için mali haklar tamamen kesilmez ancak bir kısıtlama uygulanır.
Maaş Kesintisi ve Ödeme Oranı
657 sayılı Kanun’un 141. maddesi uyarınca, görevden uzaklaştırılan memurlara bu süre boyunca aylıklarının üçte ikisi (2/3) ödenir. Maaşın kalan 1/3’lük kısmı ise idare tarafından bloke edilir.
Kesintiye Uğramayan Ödemeler
Uzaklaştırma süreci memurun ailesini mağdur etmemelidir. Bu nedenle aşağıdaki ödemelerde herhangi bir kesinti yapılamaz:
-
Aile Yardımı: Eş ve çocuk yardımı tam olarak ödenir.
-
Sosyal Yardımlar: Memura sağlanan diğer sosyal yardımlar kesintisiz devam eder.
SGK ve Emeklilik Hakları
Görevden uzaklaştırılan memurun sigortalılığı son bulmaz. 5510 sayılı Kanun kapsamında, emekli kesenekleri ve kurum karşılıkları tam aylık üzerinden SGK’ya yatırılır. Yani açığa alınmak, memurun emeklilik süresinden (hizmet yılından) bir eksilmeye yol açmaz.
4. Görevden Uzaklaştırma Süresi Ne Kadar Sürer?
Görevden uzaklaştırma tedbirinin süresi, işlemin dayandığı nedene göre değişiklik gösterir:
-
Disiplin Soruşturması Nedeniyle: Uzaklaştırma süresi en çok 3 aydır. Bu süre sonunda bir karar verilmemişse memur görevine iade edilmelidir.
-
Ceza Kovuşturması (Adli Süreç) Nedeniyle: Bir mahkeme süreci söz konusuysa, yetkili amir memurun durumunu her iki ayda bir incelemek zorundadır.
Önemli Not: Anayasa Mahkemesi, bu “iki ayda bir inceleme” yükümlülüğünün sadece şekli bir prosedür olmadığını, idarenin somut gerekçeler sunması gerektiğini vurgulamaktadır. Gerekçesiz uzatmalar tazminat hakkı doğurur.
5. Görevden Uzaklaştırma Kararının Kaldırılması ve Hakların İadesi
Soruşturma veya kovuşturma sonucunda memurun suçsuz olduğu veya fiilinin memuriyetten çıkarmayı gerektirmediği anlaşılırsa, tedbir kaldırılır.
Maaşların Geri Alınması
Aşağıdaki durumlarda kesilen 1/3 oranındaki maaşlar memura topluca iade edilir:
-
Disiplin cezası verilmesine yer olmadığı kararı,
-
Sadece “uyarma” veya “kınama” cezası verilmesi,
-
Yargılama sonucunda beraat kararı veya davanın düşmesi,
-
Memuriyetten çıkarmayı gerektirmeyen bir ceza verilmesi.
Bu iadeler yapılırken, memurun görevden ayrı kaldığı süreler kademe ilerlemesi ve derece yükselmesinde çalışılmış gibi sayılır.
6. Görevden Uzaklaştırma İşlemine Karşı İptal Davası
İdarenin tesis ettiği açığa alma kararı, bireyin çalışma hakkını kısıtlayan “icrai” bir işlemdir. Bu nedenle hukuka aykırı olduğu düşünülen kararlara karşı yargı yolu açıktır.
Yürütmeyi Durdurma Talebi
Açığa alınan memur, tebliğden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesi’nde iptal davası açabilir. Bu davada mutlaka “Yürütmeyi Durdurma” (YD) talep edilmelidir. YD kararı alınması durumunda memur derhal görevine iade edilir. Mahkeme şu iki şartın birlikte gerçekleşmesine bakar:
-
İşlemin açıkça hukuka aykırı olması.
-
Uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğması (Maaş kaybı, itibar zedelenmesi vb.).
7. Sıkça Sorulan Sorular
Açığa alınan memur başka bir işte çalışabilir mi?
Hayır. Memurun görevden uzaklaştırılmış olması, “memur” sıfatını sona erdirmez. 657 sayılı Kanun’un 28. maddesindeki ticaret ve kazanç getirici faaliyet yasağı devam eder. Başka bir işte sigortalı çalışmak, memuriyetten çıkarma cezasına kadar gidebilecek yeni bir disiplin suçu oluşturur.
Uzaklaştırma süresinde yurt dışına çıkılabilir mi?
Hakkınızda mahkeme tarafından verilmiş bir “yurt dışı çıkış yasağı” (adli kontrol) yoksa, idari olarak pasaportunuzla yurt dışına çıkabilirsiniz. Ancak soruşturma kapsamında ifadeye çağrılabileceğiniz için kurumunuza bilgi vermeniz, “izinsiz görev yerini terk” gibi suçlamalarla karşılaşmamak adına önemlidir.
İdari dava kazanılırsa tazminat ödenir mi?
Evet. Uzaklaştırma kararı mahkemece iptal edilirse, memur bu süreçte yoksun kaldığı maddi haklarını (maaş farkları, faizler vb.) ve yaşadığı manevi yıpranma için “manevi tazminat” talep edebilir.
Profesyonel Desteğin Önemi
Görevden uzaklaştırma süreci sadece bir “bekleme” dönemi değildir. Soruşturma dosyasındaki delillerin toplanması, savunma haklarının kullanılması ve idarenin süre aşımı gibi usul hatalarının tespiti uzmanlık gerektirir. Yanlış yönetilen bir süreç, memuriyet hayatının tamamen sona ermesine (ihraç) neden olabilir.
Çetin & Barut Hukuk Bürosu, Ankara İdare Hukuku avukatı kadrosuyla kamu görevlilerinin haklarını koruma noktasında geniş tecrübeye sahiptir. Disiplin soruşturmalarının takibi, savunma yazımı ve iptal davaları süreçlerinde profesyonel destek sunuyoruz.
Hukuki güvenliğinizi sağlamak ve haklarınızı eksiksiz geri almak için Çetin & Barut Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
