Startup Hukukunda Ortaklar Sözleşmesi (SHA) ve Vesting Mekanizmaları

Bir startup için kuruluş aşamasındaki en büyük hata, sadece standart bir ana sözleşme ile yola çıkmaktır. Startuplar, geleneksel şirketlerden farklı olarak yüksek risk ve hızlı büyüme odaklıdır. Bu dinamik yapıyı korumak için ortaklar arasındaki ilişkileri, rollerin dağılımını ve olası ayrılık senaryolarını düzenleyen Ortaklar Sözleşmesi (Shareholders’ Agreement – SHA) hayati önem taşır. Bu sözleşme, “ortaklık evliliğinin” evlilik sözleşmesidir. Özellikle kurucuların şirkette kalmasını sağlayan Vesting (Hakediş) mekanizması, hem girişimin sürekliliğini sağlar hem de yatırımcıların güvenini kazanmanın ön şartıdır. Çetin & Barut Hukuk Bürosu olarak, bir fikrin dev bir şirkete dönüşme yolculuğundaki hukuki anayasayı kurguluyoruz.

1. Ortaklar Sözleşmesi (SHA) Neden Ana Sözleşmeden Daha Önemlidir?

Ticaret sicilinde yayınlanan ana sözleşmeler genellikle standarttır ve gizli kalması gereken stratejik maddeleri içeremez. Ortaklar Sözleşmesi (SHA) ise özeldir ve taraflar arasında gizli tutulur.

  • Yönetim Hakları: Hangi kararların oy birliğiyle, hangilerinin nitelikli çoğunlukla alınacağının belirlenmesi.
  • Hisse Devir Kısıtlamaları: Ortakların hisselerini başkasına satmadan önce mevcut ortaklara teklif etme zorunluluğu (Right of First Refusal).
  • Sürükleme ve Katılma Hakları (Drag-Along & Tag-Along): Büyük bir alıcı çıktığında küçük ortağın satışı engelleyememesi veya büyük ortak satarken küçük ortağın da aynı şartlarda çıkış yapabilmesi.

2. Vesting (Hisselerin Zamana Yayılması) Mekanizması

Startuplarda kuruculara hisseleri ilk gün “tapu gibi” verilmez. Hisse mülkiyeti, kurucunun şirkette geçirdiği süreye veya ulaştığı hedeflere göre “hak edilir”.

  • Cliff Süresi (Uçurum): Genellikle 1 yıl olarak belirlenir. Kurucu ilk 1 yıl dolmadan şirketten ayrılırsa hiçbir hisse hakkı kazanamaz.
  • Periyodik Hakediş: Cliff süresi dolduktan sonra, kalan hisseler genellikle 3 veya 4 yıla yayılarak (aylık veya çeyrek dönemlik) kurucunun mülkiyetine geçer.
  • Amacı: Bir kurucunun 3 ay sonra işi bırakıp şirketin %25 hissesiyle gitmesini engelleyerek, kalanların emeğini korumaktır.

3. “Good Leaver” ve “Bad Leaver” Kavramları

Bir ortağın şirketten ayrılma şekli, elindeki hisselerin akıbetini belirler.

  1. Good Leaver (İyi Ayrılan): Hastalık, emeklilik veya haksız yere işten çıkarılma gibi nedenlerle ayrılan ortak. Hisselerini genellikle piyasa değerine yakın bir bedelle satma veya elinde tutma hakkına sahip olabilir.
  2. Bad Leaver (Kötü Ayrılan): Şirkete rakip iş yapma, gizliliği ihlal etme veya istifa ederek işi yarıda bırakma gibi nedenlerle ayrılan ortak. Bu durumda “ceza” olarak hisselerini nominal değerden (çok düşük fiyattan) şirkete veya diğer ortaklara devretmek zorunda kalabilir.

4. IP (Fikri Mülkiyet) Haklarının Şirkete Devri

Startupların en değerli varlığı olan yazılım kodu, algoritma veya tasarım genellikle kurucular tarafından yazılır.

  • Devir Zorunluluğu: Ortaklar Sözleşmesi (SHA)’nde kurucuların ürettiği tüm fikri hakların “otomatikman ve bedelsiz olarak” şirkete ait olduğu maddesi mutlaka yer almalıdır. Aksi takdirde, ayrılan bir ortak “kodun yarısı benim” diyerek şirketi kilitleyebilir.

5. Yatırımcıların Beklentileri: Tasfiye Önceliği (Liquidation Preference)

Şirket satıldığında veya tasfiye edildiğinde paranın nasıl paylaşılacağı Ortaklar Sözleşmesi (SHA)’nde belirlenir. Yatırımcılar genellikle “koyduğum parayı almadan kuruculara ödeme yapılmasın” maddesini (Liquidation Preference) ekletmek isterler. Bu maddenin oranları ve türleri (Participating vs. Non-participating), kurucuların çıkışta (exit) alacağı parayı doğrudan etkiler.

6. Sıkça Sorulan Sorular

Unutulmamalıdır ki; kurgulanan bu SHA mekanizmalarının (vesting, cezai şartlar, IP devri) hukuken bağlayıcı olabilmesi; 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK), Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) hükümlerine tam uyumlu, sarsılmaz bir hukuki zemine oturtulmasına bağlıdır.

Soru 1: Henüz şirket kurmadık, sadece fikir aşamasındayız. Ortaklar Sözleşmesi (SHA) yapmalı mıyız? Evet. “Kurucular Sözleşmesi” (Founders’ Agreement) adıyla yapılan ön protokol, yarın şirket kurulduğunda kimin ne kadar hisse alacağını ve rollerini belirler. En büyük kavgalar “şirket değerlendiğinde” değil, “henüz değerlenmemişken” verilen sözlerin tutulmamasıyla başlar.

Soru 2: Vesting süresi dolmadan yatırımcı gelirse ne olur? Yatırımcılar genellikle mevcut vesting takviminin devam etmesini veya “resetlenmesini” (sürecin baştan başlamasını) isterler. Bu, kurucuların motivasyonunu korumak içindir.

Soru 3: SHA maddeleri ana sözleşme ile çelişirse hangisi geçerlidir? Hukuken ana sözleşme tescilli olduğu için üçüncü kişilere karşı geçerlidir; ancak ortaklar arasında SHA’daki hükümler birer “borç” yaratır. Çelişki durumunda Ortaklar Sözleşmesi (SHA)’ne uymayan taraf, diğer ortaklara ağır tazminatlar ödemek zorunda kalır.

Startup’ınızın Temelini Çetin & Barut Hukuk Bürosu İle Sağlam Atın

Bir startupın “unicorn” olma yolundaki en büyük engeli rakipleri değil, kendi içindeki hukuki belirsizliklerdir. Ortaklar arasındaki güveni kağıda dökmek, kurumsal hafızayı ve fikri mülkiyeti korumak, profesyonel bir SHA kurgusuyla mümkündür. Yatırımcılar sadece fikre değil, o fikrin etrafındaki hukuki zırha da yatırım yaparlar.

Çetin & Barut Hukuk Bürosu, Ankara merkezli startup hukuku uzmanlığı ile; ortaklar sözleşmelerinin hazırlanması, vesting takvimlerinin oluşturulması, hisse devir süreçlerinin yönetimi ve yatırım görüşmelerinde hukuki temsil konularında girişimcilere ve melek yatırımcılara kapsamlı danışmanlık sunmaktadır.

Girişiminizin geleceğini tesadüflere değil, sarsılmaz bir hukuki altyapıya emanet etmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

İletişim Bilgilerimiz: